Hoofdstuk 13

De Balamand connectie

In de kantoren van het Vaticaans Staatssecretariaat zijn er hoogst moderne alarmsystemen aanwezig, die niet ketterij, schandalen of andere bedreigingen voor het geloof ontdekken, maar wel de minste overschrijding van de grens van de ostpolitik en het wereldoecumenisme. In de lente van 1993, zowat 18 maanden voordat Pater Gruner en het apostolaat een tweede Fatima Conferentie zouden organiseren in Mexico City, ging het alarm af door aan de oppervlakte komende gebeurtenissen in Roemenië en de Oekraïne.

Nu dat de "voormalige Sovjet Unie" "bevrijd" was, leek het waarschijnlijk dat een groot aantal Russische en Roemeense orthodoxe geestelijken en leken de diplomatische blunder zouden begaan de draad van het katholicisme zomaar weer op te pikken, en verder te gaan waar hun voorgangers gestopt waren toen de communisten hun katholieke parochies overnamen, hun priesters en bisschoppen arresteerden en orthodoxe geestelijken in hun plaats aanstelden, meestal KGB medewerkers.

In Rusland was het voor de sovjets niet gemakkelijk om een orthodoxe Kerk te creëren die hoofdzakelijk uit KGB spionnen bestond. Het nam enige tijd in beslag om de Russische Orthodoxe hiërarchie van 50.000 priesters af te slanken tot een overzichtelijk aantal van 500 sovjet agenten in geestelijke vermomming.¹⁶⁷ De Metropoliet van de hervormde spionagekerk, Sergei Stragodorsky, werd in 1927 op een mysterieuze manier vrijgelaten uit de gevangenis en kondigde de wereld aan dat de Russische orthodoxe Kerk niet vervolgd was geworden.¹⁶⁸ Hij was waarschijnlijk omgepraat om de verdwijning van 49.500 priesters over het hoofd te zien.

De imminente heropleving van het oosterse katholicisme zou een gelegenheid voor grote vreugde moeten zijn, objectief bekeken althans. Maar voor de afgescheurde orthodoxe hiërarchie, die zo lang gewoon was mee te genieten van de roofbuit van het communisme, was het een zware bedreiging : verschillende kathedralen en ongeveer 2.000 parochie-bezittingen waren al het onderwerp van discussie in Roemenië en de Oekraïne, om het nog niet te hebben over een potentieel groot verlies van met geweld bekomen aanhangers. Het hieruit resulterende misbaar vormde zeker een bedreiging voor het proces van de ostpolitik en het wereld-oecumenisme in de "voormalige Sovjet Unie."

Het "dilemma" liet niet lang op zich wachten. In juni 1993 ontmoetten vertegenwoordigers van het Vaticaan en vertegenwoordigers van de Russische en Roemeense orthodoxe Kerken (onder anderen) elkaar in Balamand, Libanon om te discussiëren over de "crisis" in de "VIIde voltallige zitting" van de "gemeenschappelijke internationale commissie voor de theologische dialoog tussen de Rooms katholieke Kerk en de orthodoxe Kerk". De belangrijkste afgevaardigde van het Vaticaan, van de tweede afdeling van het Vaticaans Staatssecretariaat, was Edward Kardinaal Cassidy, die ook de titel droeg van Voorzitter van de Pontificale Raad voor de verspreiding van christelijke eenheid. Het resultaat van de bijeenkomst was "de Balamand verklaring". In dit verbazingwekkende document kwamen kardinaal Cassidy en de andere katholieke afgevaardigden overeen dat de katholieke Kerk niet langer de bekering van de orthodoxen of hun terugkeer naar het katholieke geloof van hun voorvaderen zou nastreven:

"Omdat de eenheid weer te hersteld moet worden kan er geen sprake zijn van de bekering van mensen van de ene Kerk naar de andere om hun redding te verzekeren." (¶ 15)

"Pastorale activiteit in de katholieke Kerk, de roomse en de oosterse, heeft niet langer tot doel om de gelovigen van een Kerk naar de andere te doen overlopen; dat wil zeggen, ze probeert niet langer proselieten te maken onder de orthodoxen. Haar doel is zich te richten op de spirituele behoeften van haar eigen gelovigen en ze wenst zich niet uit te breiden ten koste van de orthodoxe Kerk." (¶ 22)

"Om de weg vrij te maken voor toekomstige relaties tussen de twee Kerken, die verder gaan dan de verjaarde kerkelijke leer van terugkeer naar de katholieke Kerk, dat te maken heeft met het probleem dat het onderwerp van dit document is [nl. De "dreiging" van een massale terugkeer van orthodoxen naar Rome!], zal er speciale aandacht geschonken worden aan de vorming van toekomstige priesters..." (¶ 30)

"Door voor de toekomst alle pogingen tot bekering en uitbreiding van de katholieken ten koste van de orthodoxe Kerk uit te sluiten, hoopt de commissie dat ze de problemen die de theologische dialoog in de weg staan heeft opgelost..." (¶ 35)¹⁶⁹

In Fatima had O.L.Vrouw voorspeld dat "uiteindelijk Haar Onbevlekte Hart zou triomferen. De Heilige Vader zou Rusland aan Haar toewijden. Rusland zou zich bekeren, en een periode van vrede zou aan de mensheid gegund worden." Niet als de tweede afdeling¹⁷⁰ van het Vaticaans Staatssecretariaat het kon verhelpen ! Uiteindelijk, wat wist de Heilige Maagd Maria nu over de vereisten van de ostpolitik en het wereld-oecumenisme ?

Kijk maar: de Balamand verklaring beweert impliciet dat wanneer Onze Lieve.Vrouw sprak over de bekering van Rusland, Zij, en daardoor ook Haar Goddelijke Zoon, blijk gaven van een "verjaarde kerkelijke leer van terugkeer naar de katholieke Kerk". In tegenstelling tot de Heer en Onze Lieve.Vrouw leert Balamand dat "omdat de eenheid hersteld moet worden, er geen sprake kan zijn van bekering van mensen van de ene Kerk tot de andere om hun redding te verzekeren." Toch sprak O.L.Vrouw van Fatima ondubbelzinnig over de bekering van Rusland naar het katholieke geloof, nietwaar ? Meenden Kardinaal Cassidy en het Vaticaans Staatssecretariaat dan dat de Heer O.L.Vrouw het verkeerde woord had laten gebruiken in de boodschap van Fatima ? Veronderstelden zij dat O.L.Vrouw niet geadviseerd was door Haar Zoon over de toekomstige ontwikkelingen op het gebied van oecumenische relaties, die de term "bekering" nogal vreemd en zelfs ouderwets deden klinken wat de aanhangers van de orthodoxie betreft ?

In Balamand hadden de bureaucraten een grote rubberen stempel bovengehaald en hadden ze er de boodschap van Fatima mee afgestempeld. Wanneer de stempel weer opgeheven werd, verscheen het woord "VERWORPEN" boven de woorden van de boodschap. De Balamand verklaring kan alleen maar gezien worden als een belediging van O.L.Vrouw van Fatima, en bijgevolg een nog veel grotere belediging aan het adres van Haar Goddelijke Zoon, Wiens boodschap Ze had weergegeven.

Toch kan men misschien nog troost putten uit het feit dat deze volslagen afwijzing van de boodschap van Fatima niet goedgekeurd werd, en ondertussen nog steeds niet goedgekeurd is door de Paus. Maar dit zou een ontkenning inhouden van de realiteit van de leiding van de Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie. Kardinaal Cassidy’s meesterwerk van overgave werd snel naar de oosterse katholieke primaten gebracht door de Pauselijke Nuntiussen, wiens overwegende rol als de semi-geheime vertegenwoordigers van de Vaticaanse diplomatie ontstond bij de rampzalige concordaten van de Napoleontische tijd. Het pakje van de Nuntiussen bracht de impliciete overeenkomst mee dat de "kerkelijke principes" en "praktische regels" van Balamand natuurlijk direct zouden toegepast worden - zelfs al had de Paus zelf zo’n bevel nog niet gegeven. Natuurlijk was een Pauselijk bevel slechts een formaliteit. Kardinaal Cassidy was immers voorzitter van een Pontificale Raad; daardoor had hij met Pauselijke autoriteit gehandeld, nietwaar ? Bovendien werd het document afgeleverd door een Pauselijke Nuntius. Op die manier leek het schijnbaar op een Pauselijk bevel, ook al bevatte het geen echt bevel van de Paus.

Een van de prelaten die de Balamand verklaring ontving via de Nuntius, was de kardinaal aartsbisschop van Lviv in de Oekraïne, Zijne Eminentie Myroslav Lubachivsky. Kardinaal Lubachivsky schreef een brief naar kardinaal Cassidy om hem ervan te verzekeren dat:

"Ik verbind mezelf, mijn broeder bisschoppen, mijn geestelijken en mijn gelovigen volledig aan de toepassing van de praktische regels van de Balamand verklaring. Deze bedoelen: ...niet het overlopen van gelovigen van de ene Kerk naar de andere na te streven..."¹⁷¹

Hoe triest om te moeten vaststellen dat op 24 april 1990 Kardinaal Lubachivsky geschreven had naar Pater Gruner om zijn werk voor de verspreiding van het bewustzijn van de noodzaak van de collegiale toewijding van Rusland aan te moedigen. Hij was het er duidelijk ook mee eens dat die nog niet uitgevoerd was, zoals de anti-Fatima krachten beweerden:

"Ik wil u danken voor alles dat u voor de Kerk doet en voor het blijven verspreiden van de volledige Fatima boodschap; meer specifiek voor het aandringen op de dringende noodzaak van de toewijding van Rusland door alle bisschoppen van de Kerk samen met de Heilige Vader. Wees verzekerd van mijn gebeden en die van het Oekraïense volk voor alles wat u doet voor de redding van Rusland."¹⁷²

Slechts drie jaar later, zou deze zelfde prelaat zich verplicht voelen de bekering van Rusland te vergeten - omwille van een niet-bindende verklaring door een theologische commissiebijeenkomst in Libanon, onderhandeld door een Vaticaanse bureaucraat met geen hogere hiërarchische status dan hijzelf. En dit ondanks het feit dat het het atheïstisch Rusland was dat de genocide van 20 miljoen van zijn eigen mensen had gepleegd en hun priesters, bisschoppen en kerken gestolen had. Alleen maar omdat een Nuntius een document had afgeleverd van het Vaticaanse apparaat, liet deze Prins van de Kerk onmiddellijk alle pogingen om zijn Goddelijke opdracht uit te voeren varen. De opdracht de terugkeer - ja, de terugkeer - van de Oekraïense orthodoxen naar de enige echte Kerk van Christus. In plaats daarvan ging hij er nu mee akkoord de eeuwige leer van het Leergezag over de geestelijke staat van de afgescheurden te beschouwen zoals de Balamand Verklaring zei dat ze beschouwd moest worden: als "de verjaarde kerkelijke leer van de terugkeer naar de katholieke Kerk."

Op die manier werd een decreet de basis van het beleid van de heilige katholieke Kerk in Oost-Europa. Het zou snel daarna gebeuren dat er aan hele dorpen die terug naar Rome wilden keren, gezegd werd door katholieke bisschoppen dat dit niet meer nodig was. Neen, ze moesten in de afgescheurde Kerk waarnaar hun voorvaderen met geweld door communistische barbaren waren verplaatst, blijven. De crisis was afgewend. De missie was volbracht. De wereld was weer veilig voor ostpolitik en wereld oecumenisme. Zonder de collegiale toewijding die de bekering van Rusland zou teweeg gebracht hebben, was de Balamand verklaring al wat nodig was om te verzekeren dat het niet gebeurde.

De Balamand verklaring roept herinneringen op aan een andere tragische blunder van de Vaticaanse diplomatie die de nederlaag wegrukte uit de muil van de overwinning: juist toen de Cristeros in het midden van de jaren ’20 schenen te zullen winnen tegen de vrijzinnige revolutionairen die Mexico aan het vernietigen waren, bereikten de Amerikaanse Ambassadeur Morrow en vertegenwoordigers van het Vaticaan een overeenkomst. Volgens die overeenkomst zouden zij de wapens neerleggen in ruil voor een papieren belofte van amnestie en respect voor de religieuze vrijheid van de katholieken.¹⁷³ De Cristeros legden op bevel van het Vaticaan hun wapens neer en werden opgejaagd en afgeslacht door de vrijzinnigen.¹⁷⁴ De lijken van trouwe priesters en leken zouden in Mexico nog vele jaren de bomen en telefoonpalen versieren.

Het Balamand debâcle, zoals het verraad in Mexico, toont aan hoe het Mystieke Lichaam op de grond getrokken en geïmmobiliseerd werd door duizenden touwtjes van Lilliputters die gespannen worden vanuit Vaticaanse secretariaten, raden en commissies, die geen deel uitmaken van de goddelijke constitutie van de Kerk. Het typeert de modus operandi waarmee de deugd van gehoorzaamheid van trouwe geestelijken zoals Kardinaal Lubachivsky, uitgebuit wordt door bureaucraten die documenten uitvaardigen die lijken op bevelen, maar in feite geen autoriteit hebben. Deze opgeblazen non-bevelen hebben de macht verworven om de Traditie te ontkennen en zelfs de duidelijke woorden van de Moeder van God te verwerpen.

Het zou Pater Gruner zelf zijn die een ander voorbeeld uit mei 1995 van dit fenomeen zou openbaren tijdens een publieke toespraak van Alfons Kardinaal Stickler over de Traditionele Latijnse H.Mis. Om te antwoorden op een geschreven vraag van Pater Gruner, onthulde de kardinaal dat in 1986 een groep van 9 curiekardinalen bijeengeroepen was door Paus Johannes Paulus II zelf. Ze hadden allen een doctoraat in het kerkelijk recht en hadden in een besloten zitting 8-1 gestemd dat Paus Paulus VI nooit echt de afschaffing van de traditionele H.Mis had bevolen en dat deze viering nooit gestopt was volledig toegelaten te zijn onder het kerkelijk recht.¹⁷⁵ Ongelofelijk genoeg, kon de Paus niet vaststellen wat zijn voorganger juist had bevolen inzake de uitvaardiging van de Nieuwe H.Mis. In feite had de werkelijke afschaffing van de Traditionele H.Mis alleen maar plaatsgevonden door de decreten van Vaticaanse congregaties en commissies, en niet door enige expliciete beleidsdaad van Paulus VI. Zoals de stemming van de kardinalen duidelijk maakte, hadden de bureaucraten de volledige liturgische traditie van de Romeinse ritus uitgewist zonder een enkel bevel van Paulus VI!

Zo is de katholieke Kerk de laatste 30 jaar geleid.

*

In de vroege zomer van 1994, een jaar na Balamand, bereikte het nieuws van het plan van het apostolaat voor een conferentie in Mexico over de boodschap van Fatima, de bureaucraten van het Staatssecretariaat, en de alarmbel rinkelde opnieuw: Wat ? - een bijeenkomst van bisschoppen om de "bekering van Rusland" te bespreken, nadat vertegenwoordigers van het Vaticaan juist een verklaring hadden afgelegd met de belofte de Russen niet te bekeren ? Dit kon niet getolereerd worden.

De eerste werknemers van het Staatssecretariaat die gemobiliseerd worden in een crisis, zijn de Nuntiussen. Als de Nuntiussen op een globale schaal gemobiliseerd zouden worden tegen een eenzame Canadese priester en zijn Maria apostolaat, zouden ze een formidabel machtsblok kunnen vormen dat best de plannen voor de Mexicaanse conferentie stokken in de wielen zou kunnen steken. Ondenkbaar ? Dat zou het moeten zijn. Toch is dat precies wat er gebeurde in de zomer- en herfstmaanden van 1994.